Op 8 juli 2008 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel voorzieningenplanning VO aangenomen. Dit voorstel gaat over zaken als het stichten van scholen, het vormen van nieuwe vestigingen en vbo-afdelingen.

Na bijna twintig jaar schaalvergroting is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor mogelijk negatieve gevolgen hiervan. Zo is er het pleidooi voor het faciliteren van initiatieven door ouders en leraren tot verzelfstandiging binnen en buiten het bestaande bestuurlijke verband. Dit zijn zinnen uit een zeer recent advies van de Onderwijsraad getiteld: Verzelfstandiging in het onderwijs I. Dat advies gaat over de mogelijkheden van ‘opting out’: de mogelijkheid dat ouders de school veranderen naar binnen toe (interne verzelfstandiging), of zelfs uit het bestuur treden (externe verzelfstandiging).

CDA-kamerlid Jan Jacob van Dijk heeft een initiatiefwetsvoorstel ingediend waarmee moet worden bereikt dat de inspectie de vinger aan de pols houdt in de startfase van nieuwe scholen. Aanleiding was de omstandigheid dat vanaf 2007 een aantal nieuwe basisscholen met een radicaal vernieuwingsconcept, bijvoorbeeld het Iederwijs-concept, voor bekostiging door het Rijk in aanmerking zijn gebracht. Ook een verzoek in 2009 tot stichting van een nieuwe islamitische basisschool door een bestuur dat al kampte met enkele zwakke en zeer zwakke scholen, leidde tot vragen of er geen nadere eisen aan de stichting van nieuwe scholen moeten worden gesteld.

Het wetsvoorstel Fusietoets dat op stapel staat wil eraan bijdragen dat de diversiteit in het Nederlandse onderwijs in stand wordt gehouden. Het LVGS plaatst daar kanttekeningen bij.

Onderwijsinstellingen die willen fuseren moeten voortaan laten zien dat dit ook echt nodig is. Direct belanghebbenden zoals studenten, docenten en ouders moeten het ermee eens zijn, en uiteindelijk geeft de minister een definitief oordeel over de fusie.