Verkiezingen en onderwijsvrijheid

Nederland kent een geheel eigen vorm van dualiteit in het onderwijs. Burgers richten scholen op en houden deze in stand. De scholen worden uit de staatskas gefinancierd, evenals het openbare onderwijs waarvoor de overheid zelf verantwoordelijkheid draagt.

Verkiezingen en bijzonder onderwijs

Bijzondere scholen kenmerken zich door een eigen levensbeschouwelijke identiteit, dan wel een eigen uitgesproken en erkend pedagogisch concept. Burgers hebben die school bewust opgericht om ouders de mogelijkheid te bieden om hun kinderen vanuit dat levensbeschouwelijke of pedagogische construct te laten opvoeden en onderwijzen. Dankzij dit onderwijsbestel hebben ouders in Nederland veel te kiezen en scholen verschillen van elkaar. Er is sprake van grote variëteit.
De vrijheid om een school voor je kind te kiezen hangt nauw samen met de vrijheid om je mening te zeggen en de vrijheid van godsdienst. Deze grondwettelijke vrijheden waarborgen in Nederland dat burgers niet door de overheid in een keurslijf worden gedwongen, meer dan nodig zou zijn om de openbare orde en het algemeen welzijn te bevorderen. Want ook in een vrij land zijn er wetten en regels om de samenleving te ordenen en het kwaad te beteugelen.
Kenmerk voor de Nederlandse rechtstaat is dat de vrijheid die ook minderheden hebben hen niet zomaar door de meerderheid kan worden ontnomen.
Grondrechten hebben een fundamentele betekenis voor onze samenleving. En om te voorkomen dat het grondrecht van de een bij voorbaat een grondrecht van de ander schaadt of wegdrukt zijn de grondrechten principieel nevengeschikt in onze rechtstaat. Dat betekent dat vanuit de wetgever gezien het ene grondrecht niet zwaarder weegt dan het andere.
Natuurlijk is daarmee niet alles opgelost. Want wat te doen als individuen en groepen zich in een concrete situatie beroepen op verschillende grondrechten met als gevolg dat zich dan een botsing van grondrechten voordoet? In dat geval beslist de burgerlijke rechter. Met zijn oordeel moeten we het dan doen.

De vrijheid van onderwijs wordt manifest in een aantal rechten voor scholen. Een bijzondere school mag zelf bepalen welke eisen aan docenten en leerlingen worden gesteld. Het beleid waarin die eisen zijn geformuleerd moet dan wel nauwkeurig samenhangen met de grondslag van de school. Het beleid moet consistent zijn, zeggen we dan. En het bestuur moet dat beleid consequent toepassen. Gelijke monniken, gelijke kappen. Willekeur is verboden.

Nu er in de afgelopen jaren zoveel discussie is over de grondrechten, over de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs, zien we met extra belangstelling uit naar de verkiezingen. Wie wint en wie verliest? In het gereformeerd onderwijs zijn we ook benieuwd naar de verkiezingsprogramma’s. Wat zijn de partijen van plan met het bijzonder onderwijs?
Bij lezing van de programma’s zijn er op dit vlak duidelijk twee thema’s te onderkennen: 1. Mag een school een praktiserende homoseksuele leerkracht weren? 2. In hoeverre mogen scholen hun eigen toelatingsbeleid bepalen? Dat laatste heeft vooral te maken met het tegengaan van witte en zwarte scholen. Vrijwel alle politieke partijen laten zich uit over deze vragen.
Het LVGS meent dat scholen het recht moeten behouden op een eigen identiteitsbeleid. Scholen kunnen heel goed een bijdrage leveren aan een verbindende samenleving, maar dan vanuit hun eigenheid en niet op de voorwaarden van de libertijnse meerderheid in dit land. En scholen moeten hun uiterste best doen om voor iedereen een veilige school te creëren.

Wie alle verkiezingsprogramma’s naast elkaar legt, ziet meteen dat het alleen de christelijke partijen zijn - met ChristenUnie en SGP als meest uitgesproken - die bereid zijn het grondrecht Vrijheid van onderwijs te beschermen.
Er zijn partijen die zeggen wel voor de vrijheid van onderwijs te zijn, maar even later belangrijke peilers daaronder vandaan slopen. Ervan uitgaande dat het niet waarschijnlijk is dat de SGP gaat meeregeren mogen we hopen dat CDA en/of de ChristenUnie de komende jaren deel gaan uitmaken van de regering.

Nu is het niet zo dat het bijzonder onderwijs ophoudt te bestaan als de wetgeving wordt aangescherpt. Zeker niet op de korte termijn. Maar op de lange termijn zal een wettelijk totaalverbod op discriminatie zijn invloed doen gelden.

U kunt hieronder bovenstaand artikel downloaden, evenals een overzicht van de standpunten van politieke partijen op het punt van onderwijsvrijheid.

Downloads

Verkiezingen en onderwijsvrijheid
Verkiezingsprogramma 2010